Kazakistan’ın tarihî Kaya Camileri dünya mirası olma yolunda

UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne aday gösterilen bu yer altı camileri, İslam kültürünün ve felsefesinin Orta Asya bozkırlarına yayılma sürecine ışık tutan tarihî belgeler olarak kabul ediliyor.

27 Temmuz 2026 09:56

Kazakistan’ın Mangıstau Bölgesi’nde bulunan, yüzyıllardır gizemini ve ihtişamını koruyan kaya ve yer altı camileri, tüm insanlığın ortak kültürel mirası olarak tescillenmeye çok yakın.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Mirası Komitesi’nin Güney Kore’de başlayan kritik oturumunda, Kazakistan’ın tarihî ibadethaneleri için kader oylaması yapılacak.

UNESCO Dünya Mirası Komitesi’nin 48’inci Oturumu, Güney Kore’nin Busan kentinde geniş bir katılımla kapılarını açtı. 29 Temmuz’a kadar devam edecek olan bu büyük zirveye, Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme’ye taraf 196 ülkeden yaklaşık 3 bin delege katılıyor. Komite, toplantı süresince dünya genelinden listeye girmeyi bekleyen 30 yeni adaylık dosyasını tek tek masaya yatırarak karara bağlayacak.

Erlan Karin: "İnsanlığın Ortak Mirası Olacak"

Bu yılki değerlendirme listesinde en çok dikkat çeken dosyaların başında, Kazakistan’ın büyük bir titizlikle hazırladığı “Mangistau’nun Kaya Camileri ve Bunlarla Bağlantılı Kutsal Alanlar” başlıklı adaylık dosyası geliyor.

Sürece ilişkin resmi açıklama, Kazakistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Birinci Başkan Yardımcısı Erlan Karin’den geldi. Karin, Kazakistan tarafından sunulan bu stratejik öneri dosyası kabul edildiği takdirde, Mangıstau’daki eşsiz yapıların artık sadece Kazakistan’ın değil, uluslararası hukuk nezdinde tüm insanlığın ortak kültürel mirası olarak ilan edileceğini ve koruma altına alınacağını vurguladı.

İslamiyet’in ve Tasavvufun Orta Asya’daki İzleri

UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne aday gösterilen bu yer altı camileri, İslam kültürünün ve felsefesinin Orta Asya bozkırlarına yayılma sürecine en net ışık tutan tarihî belgeler olarak kabul ediliyor. Bölge, özellikle Türk-İslam dünyasının tasavvuf geleneğinde çok özel bir konuma sahip.

Adaylık dosyasında öne çıkan ve her yıl binlerce ziyaretçiyi ağırlayan başlıca merkezler şunlardır:

Şakpak Ata Yer Altı Camii: Doğal kayaların devasa bir işçilikle oyulmasıyla yapılan, dış mimarisi ve iç havalandırma kanallarıyla dönemin mühendislik harikası sayılan en eski yapılardan biri.

Beket Ata Yer Altı Camii: Bölgenin en önemli manevi liderlerinden biri olan Sufi Beket Ata’nın hem eğitim verdiği hem de inzivaya çekildiği, sarp kayalıkların kalbinde yer alan kutsal alan.

Şopan Ata Yer Altı Camii: Tasavvufun bölgedeki kökleşmesinde öncü rol oynayan, mimari yapısı ile doğal coğrafyanın benzersiz uyumunu çarpıcı bir şekilde yansıtan erken dönem eseri.

Doğal kayaların insan eliyle ve inançla şekillendirilmesiyle oluşturulan bu yapılar, dini mimari ile sert coğrafi koşulların dünyada eşine az rastlanır uyumunu gözler önüne seriyor. Busan'dan gelecek olumlu karar, dünyanın dikkatini Türkistan'nın bu gizli kalmış mimari hazinelerine çevirecek.

Anahtar Kelimeler: Kazakistan tarihî Kaya Camileri ve UNESCO, UNESCO Dünya Mirası Komitesi’nin 48’inci Oturumu, Mangistau’nun Kaya Camileri,